خانه / آموزش رسانه های مکتوب / آموزش مهارت “نشریه” « بخش دوم»

آموزش مهارت “نشریه” « بخش دوم»

بخش دوم :مراحل کاری و عملیاتی تهیه یک نشریه

در این بخش بطور خلاصه، مراحل اجرایی و عملیاتی تشکیل و تهیه یک شماره از یک نشریه، بیان می شود:

۱) مرحله اول : تعیین مدیر مسئول
اولین گام، تعیین شخصی است که قرار است متولی اصلی یک نشریه باشد. در نشریات حقوقی(غیر شخصی) مدیر مسئول را نهاد «صاحب امتیاز» تعیین می کند. در انجمن اسلامی، مدیر مسئول نشریه ی انجمن مدرسه، شخص اول انجمن اسلامی مدرسه – یعنی مسئول انجمن اسلامی مدرسه – است. غالباً طراحی اهداف، اصول و قواعد کلی نشریه نظیر « قالب محتوایی نشریه» (همان صفات موضوعی ذکر شده در بند۵ ) در ابتدای تشکیل یک نشریه، توسط مدیر مسئول انجام می گیرد.

۲) مرحله دوم : تعیین سردبیر 
در دومین گام، مدیر مسئول، شخصی فعال، علاقمند و توانا را به عنوان «سردبیر» و مسئول مستقیم کنترل و پیگیری کلیه امور نشریه، انتخاب می نماید. غالباً سردبیر، مسئول واحد آموزش انجمن مدرسه خواهد بود.
مهمترین وظایف سردبیر، بدین شرح است:
۱)    عزل و نصب دبیر سرویس ها، مدیر اجرایی و سایر افراد فعال در نشریه با هماهنگی با مدیرمسئول
۲)    تعیین محورهای اساسی مطالب برای هر شماره با تائید کلی مدیر مسئول
۳)    پیگیری از دبیر سرویس ها برای تحویل به موقع مطالب
۴)    بررسی، تایید و یا رد مطالب رسیده و اعمال نظر از جنبه های مختلف ( محتوایی ، نگارشی و … )
۵)    نظارت بر صفحه آرایی، چاپ، توزیع، امور مشترکین، امور مالی و کلیه وظایف مدیر اجرایی
۶)    آموزش افراد مورد نیاز برای ورود به سرویس ها یا سایر بخش های نشریه
۷)    پیگیری تقویت ارتباط با مخاطبین، جذب و مشارکت گیری روزافزون آنها در مطالب و مراحل تهیه نشریه

۳) مرحله سوم : تعیین سایر اعضای گروه نشریه 
پس از مشخص شدن سردبیر، وی باید با توجه به چارت نشریه، نسبت به شناسایی، جذب و انتصاب اعضای مورد نیاز چارت نشریه، اقدام نماید. حداقل این اعضا ( که در بخش شناسنامه نشریه در بند۸ نیز آمده است ) بدین شرح اند:
– هیئت تحریریه  – تایپیست – صفحه آرا (طراح) – مدیر اجرایی
تذکر: آنگونه که در بخش شناسنامه اشاره شد، وظیفه ی ویراستاری مطالب نشریه قاعدتاً به عهده ی شخص سردبیر است، لیکن درصورت وجود فردی خبره و متخصص در زمینه ی ویراستاری، سردبیر می تواند این وظیفه را به شخص دیگری به عنوان ویراستار، واگذار نماید.
پس از تکمیل اعضای گروه، سردبیر بایستی با برگزاری جلساتی رسمی با اعضای گروه نشریه، نسبت به توجیه، آموزش و هماهنگی های کاری لازم اقدام نموده و درباره راه کارهای رفع مشکلات و موانع موجود، با یکدیگر هم اندیشی نمایند. متذکر می شویم، هم هدفی، همدلی و هماهنگی اعضای گروه نشریه، اولین و مهمترین شرط موفقیت و تحقق اهداف یک نشریه است.

۴) مرحله چهارم : تعیین و فعال سازی سرویس ها و هیئت تحریریه 
اولین گام جهت تهیه اولین شماره یک نشریه، فعال سازی اعضای هیئت تحریریه و تعیین «سرویس ها» است. سرویس های نشریه، در واقع همان موضوعات یا قالب های ساختاری یک نشریه است. اغلب برای تسریع و تسهیل در تهیه مطالب نشریه، سردبیر برای هر قالب (موضوعی یا ساختاری) فرد یا گروهی را به عنوان دبیر «سرویس» آن موضوع یا قالب، مشخص می کند. مثلاً دبیر سرویس «فرهنگی»، دبیر سرویس «سیاسی» یا دبیر سرویس «کاریکاور و طنز»… دبیر هر سرویس، وظیفه تهیه و تأمین مطالب آن سرویس (موضوع یا قالب) را در مهلت زمانی تعیین شده، بر عهده دارد. لازم به ذکر است، تهیه یک مطلب ممکن است توسط نگارش با قلم اعضای هیئت تحریریه (تولید) و یا حاصل یک تحقیق یا مصاحبه (یا هریک از دیگر قالب های ذکر شده در جدول بند۹) باشد.
آنگونه که گفته شد، باتوجه به تعداد و توانایی اعضای هیئت تحریریه، ممکن است هر سرویس فقط یک نفر متولی داشته باشد، یا حتی یک نفر متولی چند سرویس باشد. البته در بهترین حالت، هر سرویس، یک گروه مستقل را به خود اختصاص می دهد.
به منظور فعال سازی و نظم بخشی به فرآیند تهیه نشریه، سردبیر بایستی با توجیه دقیق اعضای تحریریه و دبیر سرویس ها، مهلت دقیق تهیه مطالب را برای دبیر هر سرویس، تعیین کند. مثلاً دبیر سرویس مصاحبه باید بداند مصاحبه اش بایستی بصورت مکتوب حداکثر تا ساعت ۹صبح روز شنبه فلان تاریخ، به دست سردبیر رسیده باشد.
نکته مهم:  باتوجه به اینکه اعضای عضو انجمن اسلامی در یک مدرسه غالباً کم نیستند، سعی کنید با شناسایی و جذب صحیح و دقیق، بیشترین اعضای ممکن را در قالب سرویس های مختلف و متنوع نشریه انجمن اسلامی مدرسه تان، سازماندهی و بکارگیری کنید.

۵) مرحله پنجم : بررسی مطالب و ویرایش اولیه 
پس تهیه مطالب توسط سرویس ها (هیئت تحریریه) نوبت بررسی و ویراستاری آنها توسط سردبیر است. (قابل ذکر است تحویل مطالب به سردبیر، ممکن است بطور مستقیم توسط دبیر سرویس، و یا توسط «مدیر اجرایی» انجام گیرد.) سردبیر در بررسی اولیه، مطالب تهیه شده را به دقت مطالعه نموده و در صورت لزوم به حذف، اضافه و اصلاح مطالب می پردازد. اصلاحات دست نویس سردبیر (خصوصاً کاراکترهای کوچکی نظیر ویرگول، نقطه و…)  ترجیحاً بایستی با رنگی متفاوت از متن اصلی باشد تا در چشم تایپیست، از قلم نیفتد.
برخی از مهمترین قواعد و اصول ویراستاری بدین شرح است:
–    جایگزینی کلمات و اصطلاحات عربی با معادل های فارسی، تا حد امکان
–    استفاده بجا از پرانتر (…) و جمله معترضه (جملات بین دو خط تیره)
–    استفاده بجا از ویرگول، نقطه، نقطه ویرگول، دونقطه(:)، سه نقطه(…)، علامت تعجب، همزه، الف همزه، خط تیره و ممیز بین دو کلمه و سایر قواعد املائی
–    پرهیز از بکارگیری جملات طولانی و رعایت اصول انقطاع جمله و پاراگراف بندی
–    استفاده از ادبیات محاوره ای به جای ادبیات کتابی و رسمی با توجه به نوع مطلب و جلوگیری از ترکیب سهوی این دو ادبیات
–    استفاده از شکل صحیح جمع کلمات و عدم ترکیب نشانه های جمع عربی با کلمات فارسی و بالعکس

۶) مرحله ششم : تایپ مطالب 
مطالب بررسی شده توسط سردبیر، جهت تایپ باید بدست تایپیست برسد. (بازهم قاعدتاً این وظیفه بایستی توسط مدیر اجرایی صورت گیرد.) تایپیست نیز باید با دقت و مهارت، مطالب دریافتی را به تفکیک قالب یا موضوع در یک برنامه ویرایشی (نظیر word) تایپ نماید. تسلط، آگاهی و دقت تایپیست در رعایت اصول صحیح تایپ و حروفچینی، به زیبایی، خوش خوانی، اعتباردهی و افزایش بار ادبیاتی نشریه بسیار کمک می کند. برخی از مهمترین این قواعد و اصول، بدین شرح است:
– استفاده از فاصله ی کوتاه (shift+space) به جای فاصله معمولی (space) مابین کلمات ترکیبی یا نشانه های جمع. مثلاً : «می گردد» به جای «می گردد»، « دانش آموز» به جای «دانش آموز»، «محاوره ای» به جای «محاوره ای»، ویا «نامه ها» به جای «نامه ها»
– رعایت فاصله ی ویرگول و نقطه، با کلمه ی قبل و بعد، طبق این قاعده که همواره کاراکترهای کنترلی (نظیر ویرگول و نقطه و…) بایستی به کلمه ی قبل چسبیده و از کلمه ی بعد به اندازه ی یک فاصله خالی، فاصله داشته باشد. مثلاً:
«من، تو، او: ما» به جای «من ،تو ، او :ما»، یا «سلام، ای صبح زیبا… دوستت دارم.» به جای «سلام ،ای صبح زیبا …..دوستت دارم .»
– رعایت فرورفتگی ابتدای هر پاراگراف
– عدم استفاده از shifr+enter (شکستن خط ضروری) در لابلای متون (هنگام تایپ، نه هنگام صفحه آرایی)

۷) مرحله هفتم : ویرایش نهایی مطالب تایپ شده 
پس از پایان تایپ، پرینت مطالب مجدداً بدست سردبیر (یا ویراستار) رسیده و مطالب تایپ شده برای دومین بار بررسی می شود تا از عدم وجود غلط های احتمالی هنگام تایپ، اطمینان حاصل شود. در این مرحله، در صورت نیاز مجدد به اصلاح توسط تایپیست، پرینت های اصلاح شده (توسط مدیر اجرایی) به تایپیست برگشت داده شده و پس از اصلاح نهایی، فایل رایانه ای متنی مطالب (توسط مدیر اجرایی) تحویل صراح (صفحه آرا) می گردد.

۸) مرحله هشتم : صفحه آرایی 
فرد طراح، فایل متنی مطالب اصلاح شده را دریافت و در برنامه ای گرافیکی – نظیر photoshop یا freehand – باز می کند. هرچند طراح می تواند صفحه آرایی نشریه را توسط همان نرم افزار ویرایشی – نظیر word – انجام دهد، ولیکن پیش از این اشاره شد، به منظور افزایش توان طراحی و زیباسازی گرافیکی ظاهر صفحات، توصیه می کنیم صفحه آرایی نشریه در یک برنامه گرافیکی انجام پذیرد. فرد طراح نیز بایستی در کار با نرم افزار مربوطه، متبهر بوده و با استفاده از عکس های مرتبط، جذاب و متنوع، در طراحی صفحات، خلاقیت و خوش سلیقگی لازم را به خرج دهد.

۹) مرحله نهم : تأیید نهایی، تکثیر یا چاپ 
پس از تکمیل صفحه آرایی، نشریه آماده ی چاپ خواهد بود. البته از آنجائیکه در دو مرحله ی قبلی ویراستاری سردبیر، تنها «متون» خام، مورد بررسی قرار گرفته و عکس ها، کاریکاتورها، نحوه چیدمان مطالب و گرافیک صفحات، بازدید و بررسی نشده است، لازم است صفحات آماده چاپ یا تکثیر، قبل از چاپ(یا تکثیر) برای آخرین بار توسط سردبیر (یا مدیر مسئول) مرور و تأیید نهایی را بگیرد.
چاپ و تکثیر یک نشریه غالباً به دو روش انجام می شود:
الف) چاپ: این روش برای نشریاتی است که اولاً محدوده ی مخاطبین بیشتر از ۱۰۰۰ نفر داشته و ثانیاً محدودیت مالی برای سفارش چاپ به چاپخانه (چاپ افست) ندارند. در اینصورت، طراح بایستی فایل آماده ی چاپ نشریه را در قالب صفحات با پسوند tif به چاپخانه تحویل دهد. در این روش نیازی به پرینت صفحات نیست. این چاپ ممکن است تک رنگ، دو رنگ یا چهار رنگ باشد. (بسته به بودجه)
ب) پرینت و تکثیر: این روش برای نشریاتی است که تعداد مخاطبین کمی (کمتر از ۱۰۰۰نفر) داشته و یا از لحاظ مالی نیز دارای محدودیت هستند. در این روش، صفحات طراحی شده، با رزولیشن ۶۰۰ dpi (برای واضح افتادن عکس ها در تکثیر) پرینت گرفته شده و توسط دستگاه فتوکپی، تکثیر می شود. هرچند در این روش، صفحات نشریه بصورت تک رنگ (مشکی) تهیه خواهد شد، لیکن در صورت تمایل و وجود بودجه، می توانید استثنائاً دوصفحه یا همان برگی که یکطرفش، جلد رو و پشت نشریه را به خود اختصاص داده، بصورت رنگی طراحی کرده و پرینت و کپی رنگی لیزری بگیرید. جهت اطلاع شما عزیزان، در حال حاضر، هزینه هر برگ پرینت رنگی در ابعاد A4 حدود ۱۰۰۰ تومان و هزینه کپی رنگی هر صفحه A4 حدود ۲۵۰ تا ۳۰۰ تومان است.

۱۰) مرحله دهم : آماده سازی نشریه جهت توزیع 
پس از چاپ یا تکثیر، نشریه باید برای توزیع آماده شود. در صورتیکه نشریه توسط چاپخانه تهیه شده باشد، غالباً توسط دستگاه، صفحه بندی و دوخت خورده است و لذا تقریباً کار تمام است؛ اما در حالت تکثیر، صفحات تکثیر شده بایستی توسط افراد، داخل هم قرار گرفته و دوخت بخورد. حتی گاهی اوقات بسته به نوع و قالب صفحات ممکن است لازم باشد قبل از دوخت، قسمت های اضافی و زائد صفحات، توسط دستگاه برش، در چاپخانه برش بخورد.
به هر حال، پس از صفحه بندی و دوخت، نشریه آماده است. در اینجا بایستی نسخه های متعلق به مشترکین خاص، داخل سلفون قرار گرفته و نام و مشخصات مشترک که روی قطعه کاغذ کوچکی پرینت گرفته شده، داخل آن قرار بگیرد. توصیه می کنیم نسخه های متعلق به مدیر، مسئولین و دبیران مدرسه یا سایر شخصیت های مدنظر را اینگونه آماده کنید.

۱۱) مرحله یاز دهم :  توزیع نشریه
اکنون نوبت توزیع حاصل دسترنج ده ها روز کار و تلاش است. قطعاً از اینکار لذت برده و خستگی چندین روزه تان به در خواهد شد…
و اما درباره نحوه توزیع نشریه، در نشریات صنفی بزرگ، نسخه های مشترکین، بصورت کاملاً رسمی، توسط پست ارسال شود، توصیه می کنیم درصورتیکه شما نیز مشترکینی خارج از مدرسه و دور از دسترس دارید، همین کار را انجام دهید. مثلاً فرض کنیم قصد دارید نشریه تان را برای برخی مسئولین و شخصیت های سطح شهرتان نظیر شهردار، فرماندار، امام جمعه یا رئیس آموزش و پرورش ارسال کنید، ارسال پستی به آدرس دقیق منزل یا محل کار آنان، رسمی ترین (به قول خودتان، باکلاس ترین) روش خواهد بود.  ولی شما می توانید آنها را بصورت دستی و حضوری به افراد مدنظر تحویل دهید.
اما مسلم است که بخش اصلی مخاطبین شما، اعضای انجمن اسلامی مدرسه تان و در درجه بعدی سایر دانش آموزان مدرسه شما هستند. فراموش نکنید در انجمن اسلامی، یک نشریه، بیش از آنکه وسیله ای برای تغذیه فکری و محتوایی مخاطبین باشد، ابزاری برای برقراری ارتباط و تقویت انسجام تشکیلاتی بین اعضاست و شما بایستی اهداف تشکیلاتی خود را در نشریه دنبال کنید. از اینرو توصیه می شود توزیع نشریه را برای اعضای انجمن اسلامی یا سایر دانش آموزان، از روش حضوری و اصطلاحاً چهره به چهره، انجام دهید. توصیه می شود از اعضای فعال و خوش برخورد انجمن مدرسه – خصوصاً اعضای هیئت مرکزی – برای توزیع نشریه استفاده کنید.
نکته مهم دیگر در بحث توزیع اینکه سعی کنید قبل از توزیع، ذهن دانش آموزان را برای استقبال از نشریه، تشنه و آماده کنید. این کار را می توانید با تکنیک ها و ترفندهای تبلیغاتی حساب شده انجام دهید.
مثلاً فرض کنید قرار است صبح روز شنبه ی اول هر ماه، نشریه شما توزیع شود، از چند روز قبل فضا را برای آنروز (البته بصورت مبهم و غیرمستقیم) آماده کنید. مثلاً ۷ روز قبل، اطلاعیه ای بزرگ تنظیم کنید که در آن فقط دو جمله به چشم می خورد:
« ۷ روز دیگر … ! »  +  « انجمن اسلامی دبیرستان … »
فردای آنروز جای همان جمله اول، بنویسید « ۶ روز دیگر … ! »، روز بعد « ۵ روز دیگر … ! » به روز سوم که رسید، بنویسید: « فقط ۳ روز دیگر … ! » فردایش: « دانش آموزان عزیز، فقط ۲ روز دیگر… ! » و روز آخر (پنجشنبه آخر هفته) بنویسید:
« اندکی صبر، فقط یک روز دیگر…! دوستان، صبح شنبه منتظر ما باشید…!! »
و صبح روز موعود – یعنی شنبه اول ماه – در همان محل قبلی، اطلاعیه جدیدی با رنگ و سبکی متفاوت نصب کنید بدین صورت که اولین و بزرگترین کلمه ای که در آن به چشم می خورد، عنوان نشریه است. البته سعی کنید در صورت امکان، نام نشریه را با همان شکل و گرافیک ظاهری بنویسید که به عنوان لوگوی نشریه، روی جلد نشریه تان درج کرده اید؛ و در زیر آن بنویسید:

دوستان، صبح زیبای آغاز اولین هفته ی ماه جدید، به خیر
انتظار به پایان رسید !
اعضای محترم انجمن اسلامی و سایر علاقمندان می توانند جهت دریافت نشریه …. (نام نشریه)
به دفتر انجمن اسلامی مراجعه نمایند.
و یا :
در اولین زنگ تفریح، منتظر دوستان ما باشید. نشریه … انجمن اسلامی مدرسه، بین اعضا و سایر علاقمندان توزیع می گردد.

البته توجه داشتیه باشید که هر تکنیک تبلیغاتی نظیر این مثال، فقط بار اول نتیجه می دهد و تکرار این ترفند در ماه های بعدی، کار را لوس و بی اثر می کند، لذا این مثال، تنها یک نمونه و الگوست و شما باید با مشورت و هم اندیشی با سایر دوستانتان در گروه نشریه، درباره طراحی ترفندها و تکنیک های جدید و خلاقانه برای توزیع هر شماره از نشریه تان، تلاش کنید.

۱۲) مرحله دواز دهم : کنترل، نظرسنجی و ارزیابی
اکثراً فکر می کنند پس از توزیع نشریه، دیگر کار تمام است و باید بعد از کمی استراحت، به فکر شماره بعد بود. اما هنوز قسمت مهم و حساس کار مانده است. در انجمن اسلامی، نشریه تنها یک وسیله ی تبلیغاتی نیست که فقط به دنبال هیاهو و جوسازی تبلیغاتی آن باشیم! هدف اصلی یک نشریه، برقراری ارتباط از طریق نوشتار است. باید ببینید زحمات شما چقدر نتیجه داده است؟! اعضا و سایر دانش آموزان، چقدر از آن استقبال کرده اند؟! نقاط ضعف و قوت نشریه تان کجاست؟! کدام مطالب و کدام بخش ها تأثیرگذارتر بوده است؟! آیا نشریه تان توانسته است در مدرسه نقش آفرینی کند؟! چه میزان از اهداف نشریه تان محقق شده است؟!
آیا پیگیری کرده اید ببینید چه کسانی بصورت خودجوش به دنبال تهیه و مطالعه نشریه بوده و چه کسانی در برخورد با آن، بی علاقه یا کم رغبت اند؟! آیا از هرشماره از نشریه برای شناسایی و جذب اعضای جدید استفاده کرده اید؟! آیا از این موقعیت، حداکثر استفاده و بهره برداری تشکیلاتی کرده اید؟!
این ها همه ی سؤالات و مسائلی است که از اولین لحظه ی توزیع نشریه باید با دقت و زیرکی تمام، به دنبال آن باشید؛ فرم نظرسنجی بدهید، بطور شفاهی از بچه ها درباره مطالب و ظاهر نشریه بپرسید، نتایج معماها و مسابقات داخل نشریه را بررسی کنید، تغییرات فکری و رفتاری آنان را در موضوعاتی که در نشریه مطرح کرده اید، بررسی کنید، نقاط ضعف و قوت را به دقت شناسایی کرده و در شماره های بعدی لحاظ کنید، و خلاصه یک کلام، از «کنترل، نظرسنجی و ارزیابی» نتایج نشریه برای ارتقاء سطح کیفی و کمی نشریه و تحقق بیشتر و سریعتر اهداف مقدس انجمن اسلامی مدرسه تان، غافل نشوید.

اکنون با خیال راحت از انجام تکلیفی بزرگ و ارزشمند در سنگر مقدس انجمن اسلامی، شکر حضرت حق را بجای آورده و پس از استراحتی کوتاه، با امید، نشاط و نیتی خالص، آستین همت را برای نسخه بعدی نشریه تان، بالا بزنید.

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *